Selecteer een pagina

Wéér de gevangenis in…

Een koude cel, afgezonderd van de buitenwereld en maar één keer per dag naar buiten onder begeleiding. De gevangenis is zeker geen plek waar iemand graag wil zijn. Blijkbaar denken recidivisten daar anders over: ex-gevangenen die binnen twee jaar na vrijlating alweer terugkomen op deze nare plek.

Recidivisten, veelplegers en draaideurcriminelen: er zijn vele benamingen voor, maar wat houden deze nu precies in? Het zijn ex-gedetineerden die regelmatig de fout in gaan. Uit onderzoek van het WODC (Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatie Centrum – het wetenschappelijk bureau van het ministerie van Justitie) blijkt dat er ongeveer 70-80% opnieuw in aanraking komt met justitie. Maar waarom doen gevangenen dit? Hoe kan het zijn dat zij telkens weer belanden in de gevangenis?

Dynamische risicofactoren

Er zijn verschillende factoren die ervoor kunnen zorgen dat een recidivist telkens weer teruggrijpt naar strafbare feiten. Voorbeelden hiervan zijn de ‘dynamische risicofactoren’. Dit kunnen gedragsproblemen zijn, zoals impulsief gedrag, aandachtsproblemen en agressief gedrag. “Als een ex-gedetineerde bepaalde dynamische risicofactoren heeft zoals bijvoorbeeld een hoog niveau van frustratie, lage zelfcontrole én als deze persoon zich dan nog bevindt in een slechte omgeving, dan is dit een perfecte cocktail die ervoor zorgt dat een persoon in dit criminele circuit blijft”, vertelt Joanne van der Leun, hoogleraar Criminologie. Ook denkt Veronika Nagy, hoogleraar Criminologie, dat dynamische risicofactoren bepalend kunnen zijn voor een recidivist. “Het zijn vaak mensen die echt een kick krijgen van een spanningssituatie. Maar zo gaat de één leren snowboarden, de ander doet aan wielrennen en sommige mensen worden hele goede drugskoeriers. Dit heeft te maken dat er zoveel spanning is”, aldus Nagy.

Cultuur

Niet alleen trekjes zoals een hoog niveau van frustratie zorgen ervoor dat de ex-gedetineerde zijn vrije leven inruilt voor het gevangenisleven. De cultuur van een ex-gevangene heeft ook invloed op het recidive-risico. Uit onderzoek van de Universiteit Groningen naar het sociale contact van gedetineerde vrouwen blijkt dat sociale kringen waarin een misdadiger zich bevindt voor een deel de keuze beïnvloeden om nog een keer een misdaad te begaan. Als mensen voor het eerst een strafbaar feit plegen, dan wordt dit vaak afgekeurd door de sociale kringen waarin diegene zich bevindt. Het recidive-risico wordt hierdoor lager. Maar, als een persoon een strafbaar feit pleegt en dit wordt toegejuicht door zijn omgeving, bijvoorbeeld door zijn criminele vriendjes, dan zal de kans op herhaling groter worden. “Er zijn een aantal gedragingen die door culturele verschillen bij de ene cultuur worden goedgekeurd en bijna of welhaast worden verwacht van een persoon. Bij een andere cultuur wordt zulk gedrag dan bijvoorbeeld weer zwaar afgekeurd en gecriminaliseerd”, vertelt Veronika Nagy.

Familie

Als een persoon een strafbaar feit pleegt en dit wordt toegejuicht door zijn omgeving, dan zal de kans op herhaling groter worden. Maar hoe zit het dan met de familie van die misdadiger? Volgens het onderzoek ‘Criminelen in de familie’ van Pearl Dykstra en Helga de Valk blijkt dat de kwaliteit van sociale bindingen in het ouderlijke huis een betere voorspeller is bij het inschatten van een recidive-risico dan sociaal-structurele kenmerken zoals leeftijd en land van herkomst.  Zo zou gebrekkige sociale controle binnen families een begin zijn voor de ontwikkeling van criminaliteit. Gebrekkige sociale controle binnen een familie wil zeggen dat er in een familie weinig gedragsregels zijn, weinig toezicht is en dat er nauwelijks wordt aangesproken op iemands gedrag. Ook Merle Reijnders kan dit beamen, zij loopt stage op de ISD-afdeling in de gevangenis in Vught. “De veelplegers die wij hebben rondlopen zijn vaak beschadigde mannen. Zij hebben veel meegemaakt in hun jeugd, heftige dingen zoals huiselijk geweld en seksueel misbruik. Er komt ook veel voor dat hun eigen vaders ook in het criminele circuit hebben gezeten, als ze al een vaderlijk figuur hebben. Hierdoor hebben vele gedetineerden bij ons op de afdeling veel frustraties. Ze weten niet hoe zij met hun verleden moeten omgaan”, aldus Reijnders.

Gevangenisstraf

De discussie over de invloed van de gevangenisstraf op criminelen is al lang aan de gang. Zo zorgt volgens het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving een gevangenisstraf voor meer criminaliteit. Doordat de criminelen samen zitten in de gevangenis, kunnen zij elkaar meer leren over het vak. Ook zouden gevangenen egoïstischer worden en vervreemden van de maatschappij. Hoogleraar Criminologie Joanne is het eens met deze stelling. Volgens haar wordt de gevangenis ook wel de Hoge School voor Criminaliteit genoemd. “Criminelen hebben op een dag dan ongeveer 4 uur training, de rest van de dag zitten zij met elkaar. Zij komen in contact met elkaar en leren elkaar dingen. Dit heeft zeker wel invloed op hun gedrag”, aldus van der Leun. Ook zijn er argumenten om te zeggen dat een gevangenisstraf wél werkt. Het zou namelijk afschrikkend kunnen werken. Nagy vindt ook dat gevangenisstraf heel positief kan werken. Zo zou het volgens haar een goede les kunnen zijn voor de gedetineerden. “Het kan een heel positief afschrikkend effect hebben. Juist omdat het een bepaalde cultuur heeft waar mensen zich niet 1,2,3 mee willen associëren.”

Uit het circuit

Een gevangenisstraf, familie, een omgeving en verschillende risico factoren, dit zijn allemaal factoren die een rol zouden kunnen spelen bij de terugkomst van een ex-gedetineerde. Maar, is het dan nog wel mogelijk voor een recidivist om uit dit criminele circuit te komen als er zoveel dingen bepalend kunnen zijn bij het recidive-risico? Volgens van der Leun is er zeker wel hoop. “Op een gegeven moment zijn zij ook klaar met de criminaliteit. Het is voor hen ook vermoeiend om telkens weer een misdaad te plegen en dan gevangenis in, gevangenis uit. Zij willen ook na een tijdje eigenlijk op zoek naar een vrouw, een woning. ”

Dit is een cellenblok in de PI Vught.