Bodycams zorgen voor veiligere situatie voor agenten

Het type bodycam dat wordt gebruikt in de Politie Eenheid Pumerend.
Bron: Dick Borsen

Uit een recent onderzoek van Sander Flight in opdracht van Politie en Wetenschap blijkt dat agenten zich veiliger voelen door het dragen van een bodycam. Daarnaast neemt de agressie tegen agenten af. Naar aanleiding van deze pilot heeft de Nationale Politie 2000 extra bodycams aangeschaft. Flight: “Het is voor het eerst dat de Nationale Politie op zo’n grootschalige en gedisciplineerde manier onderzoek heeft gedaan naar bodycams.”

Uit het onderzoek van Flight blijkt dat in de teams die geen bodycam droegen (de controlegroep) het veiligheidsgevoel niet is veranderd. Van degenen die vaak een bodycam droegen zei 15% dat ze zich (veel) veiliger voelden dan drie maanden eerder. Geweld tegen politieagenten is sterk afgenomen. Er werd hierbij gekeken naar drie indicatoren: lastig gedrag, serieuze bedreigingen en lichamelijke agressie. Bij serieuze bedreigingen daalde het percentage slachtoffers van 74% naar 57%. In de controlegroep was geen verschil te zien.

Veilige Publieke Taak

In 2009 is getracht in het kader van het programma Veilige Publieke Taak de agressie tegen personeel van de brandweer, ambulance en politie te laten afnemen. Door een subsidie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties konden grotere pilots worden gedaan naar het gebruik van bodycams. “De resultaten van die tests vielen tegen, mede door technische problemen van de camera’s, de opnames en door problemen met de draagbaarheid van de apparatuur. Door de tegenvallende effecten is destijds besloten dat het te vroeg was om landelijk bodycams te gaan gebruiken. Maar vanwege de groeiende wereldwijde vraag naar bodycams zijn de apparaten aanzienlijk gebruiksvriendelijker geworden”, oordeelt onderzoeker Flight.

Bodycams voor leerdoelen

Dick Borsen is operationeel specialist en heeft de leiding over het project bodycams bij Politie basiseenheid Purmerend. In deze eenheid hebben ze de beschikking over negen bodycams. Sinds twee jaar wordt er in Purmerend onderzoek gedaan naar het gebruik van bodycams voor leerdoelen. “We hebben sessies met collega’s gehad aan de hand van opgenomen casussen. Tijdens de sessies werden de agenten aangesproken door de deelnemers en/of door een deskundige op hun handelen tijdens de opgenomen situaties.  Iedereen was tevreden over het gebruik van de bodycam”, vindt Borsen.

Gedrag aanpassen door bodycams

Flight concludeert dat de veiligheid niet alleen verbetert door gedragsverandering bij burgers. Hij gelooft dat ook agenten in de Eenheid Amsterdam meer volgens het boekje gingen werken als ze hun camera aanzetten. “Ik weet niet of dat bewust of onbewust gebeurde. Politiemensen zeggen vaak dat hun eigen gedrag niet verandert, maar dat burgers zich netter gedragen. Maar uiteindelijk doet het er niet heel veel toe misschien. Het eindresultaat is positief en dat is wat telt.” Borsen verwacht dat de gemiddelde diender integer genoeg is, dat het dragen van een bodycam geen verschil moet maken. “Desondanks merk je wel dat het achter in het hoofd meespeelt. Anders zou iedereen het gebruik van een bodycam omarmen. Je merkt wel dat mensen zich niet bewust zijn van hun eigen gedrag als ze zichzelf terugzien, dat kan positief of negatief zijn.”

Werkwijze van bodycams

In Purmerend wordt er veel aandacht besteed aan het project bodycams. Politieagenten in Purmerend moeten voorafgaand aan het dragen van een bodycam een training volgen van anderhalf uur. “Hierin wordt alles besproken wat ze moeten weten tijdens één op één-gesprekken. Daarnaast zijn er een aantal formulieren en handelingskaders die gelezen moeten worden, bijvoorbeeld wanneer je de camera wel of niet mag gebruiken”, aldus Borsen.

Daarnaast wordt er achter de schermen aandacht besteed aan de invulling van de werkwijze omtrent de bodycams.  Borsen: “Ik heb het beleid omtrent de bodycams geschreven, iemand anders gaat over de camera’s en over de opleiding voor het dragen van een bodycam. Er is een andere collega die de camerabeelden op een juiste manier moet wegzetten en daarnaast verantwoordelijk is voor het opschonen van onbruikbare beelden. Wanneer je de geschoten videobeelden in een docking station stopt, gaan ze direct de cloud in.” Naar aanleiding van de geslaagde pilot in Purmerend wil Borsen de bodycams als vaste werkwijze invoeren.  “We willen het als een olievlek laten uitvloeien, zodat iedereen er gebruik van kan gaan maken.”

Regels omtrent privacy

Borsen geeft aan dat de bestanden niet beschikbaar zijn voor iedere agent. “Alleen de regiehouders hebben toegang tot de beelden, dat zijn degenen die verantwoordelijk voor de opslag. Zij kunnen de videobestanden makkelijk terugvinden als deze als bewijs kunnen dienen in een strafrechtzaak, bestuursrechtelijke zaak of in een intern onderzoek.”

Volgens Flight zijn de regels over het gebruiken van de bodycam op zich heel duidelijk, maar worden ze niet altijd nageleefd. Een voorbeeld: de politie mag niet in woningen filmen. Maar stel nou dat een motoragent als eerste bij een huis aankomt na een melding van geweld en hij ziet door het raam iemand bloedend in de gang liggen. Volgens de regels mag hij binnen niet filmen. Maar hij wil ook niet het risico lopen dat het slachtoffer later beweert dat de politie geweld heeft gebruikt. Hij heeft geen tijd om op een collega te wachten die als getuige kan fungeren. Daarom besluit hij naar binnen te gaan met draaiende bodycam. “Deze agent kende de regels dus wel degelijk, maar hij was het er gewoon niet mee eens. In dat geval terecht, zou ik zeggen. De politie kan nu twee dingen doen: of ze handhaven de regels en zorgen dat agenten nooit in een woning filmen, of ze passen de regels aan de praktijkervaringen aan”, vindt Flight.

Techniek is belangrijk

Tijdens zijn onderzoek kwam Flight erachter dat de Nationale Politie qua IT niet is voorbereid op de komst van bodycams. “Na een dag filmen met een aantal bodycams, werden ze in een docking station gestopt en begon het uploaden naar de centrale opslagserver. Dat bleek met de beschikbare internetsnelheid 30 uur te gaan kosten. Daar schrok de leverancier wel van.”

Slag om de arm

Flight houdt ondanks de positieve resultaten van zijn onderzoek een slag om de arm. “Als de politie op een ander doel had gemikt, had dit onderzoek een andere uitkomst kunnen hebben.” De onderzoeksresultaten geven dus geen garantie voor de toekomst benadrukt Flight. “Het gaat uiteindelijk om deze pilot in Eenheid Amsterdam. Andere organisaties die ook met bodycams aan de slag gaan, moeten dus goed kijken of de omstandigheden wel voldoende vergelijkbaar zijn. Het onderzoeksrapport bevat alle informatie die nodig is om dat te doen en dat is voor het eerst.”